Ацы аз, ноябры мæйы фæстаг бонты Хуссар Ирыстоны паддзахадон университеты философи æмæ культурологийы кафедрæйы уагъд æрцыд зонадон конференци. Конференци баст уыд философийы дунеон бонимæ æмæ дзы ссардæуыд Уæрæсейы Æрдззонынæдты академийы академик, профессор Къæбысты Рутены ном. Номдзыд ахуыргондыл ацы аз сæххæст уыдаид 90 азы. Конференцийы уазæг уыд ахуыргонды цардæмбал Гæззаты Заирæ.

Конференцийы райдианы университеты ректор Тедеты Вадим куыд банысан кодта, афтæмæй фæстаг цалдæр азы традицион ссис нæ ахуыргæндты ном æрымысын æмæ уый у хорз хъуыддаг.

«Абоны конференци аразджытæ — философи æмæ культурологийы кафедрæйы кусджытæ, кафедрæйы сæргълæууæг Гæбæраты Анатолийæн сæ ацы, хорз хъæппæрисы тыххæй зæгъын бузныг», — загъта уый. Ректор ма бузныджы ныхæстæ загъта коллективæн, куыстмæ сæ хорз ахасты тыххæй. Уыимæ ма банысан кодта, университет бирæ цæмæйдæрты Уæрæсейы уæлдæр ахуыргæнæндæтты æмрæнхъ кæй лæууы, уый дæр. Уымæн та æвдисæн у, æрæджы университет хорзæхджын кæй æрцыдис «Кады нысан»-ы орденæй. Раныхасгæнæджы хъуыдымæ гæсгæ, уый коллективы ноджы тынгдæр хæсджын кæны, цæмæй сын сæ куысты уа хуыздæр æмæ стырдæр æнтыстытæ. Раныхасгæнæджы хъуыдымæ гæсгæ сæ хæстæ æнцондæрæй æххæст цæудзысты, кæд æмæ коллективмæ нæ бон бауа æрбахонын æвзонгдæр фæлтæрты. Уый тыххæй бахатыд кафедрæты æмæ деканатты сæргълæуджытæм, цæмæй сбæрæг кæной æмæ бахатой, студенттæй йæ бон университеты кусын кæмæн бауыдзæнис, уыдонмæ. Уымæй дарддæр ма университеты ректор коллегæтæн фехъусын кодта, зæгъгæ, нæ университет чи фæцис æмæ ныр къорд азты Уæрæсейы уæлдæр ахуыргæнæндæтты чи кусы, ахæмтæ ис дзæвгар. Уыдон дæр хъæуы æрбахонын университетмæ кусынмæ.

«Къæбысты Рутены философон бынтæ æмæ сæ нысаниуæг», зæгъгæ, ахæм темæйыл конференцийы доклад сарæзта университеты философи æмæ культурологийы кафедрæйы сæргълæууæг, доцент Гæбæраты Анатоли.

Уый банысан кодта, зæгъгæ, философон хъуыдытæ æрдзон фæзындты хуызæн не сты, уыдон фæзынынц, æнæмæнгхъæуæг куы вæййынц, æрмæстдæр уæд, хицæн рæстæджыты æмæ хицæн уавæрты.

«Ацы дзырдтæ комкоммæдæр хауынц Аланийы бæстæмæ, куыд хуссайраг, афтæ йæ цæгаттаг хаймæ дæр. Фæзынд нæм бирæ философон хъуыдыгæнджытæ, кæцытæ слæууыдысты дунейы философты æмрæнхъ. Уыдонæй иу у Уæрæсейы Æрдззонынæдты академийы академик, философон зонæдты доктор Къæбысты Рутен. Цы куыстытæ ба-кодта, уыдоны тыххæй зæгъдзынæн уый, æмæ йын кæй систы не ‘хсæнады исад».

Рутены куыстытыл дзургæйæ, иу-уыл ахсджиагдæр æмæ æнæмæнгхъæуæгдæрыл банымадта «Г.В.Плехановы иуæй-иу куыстыты сæйрагдæр этикæ». Уымæн, зæгъгæ, уый уыд, Марксы хъуыдытæ Уæрæсейы ирддæрæй æвдыст кæм æрцыдысты, ахæм куыст. Рутенæн ма ацы куыст ссис докторы ном райсыны аккаг. Хъыгагæн, йæ ацы куысты ныхмæ рацыдысты бирæ чидæртæ æмæ йæ ногæй бахъуыд йæ бахъахъхъæнын æмæ уый ноджы æнтыстджындæрæй йæ къухы бафтыд 1976 азы Мæскуыйы паддзахадон университеты ССР Цæ-дисы Министрты Советы аттестацион къамисы хъусдарды бын.

Дарддæр Анатоли банысан кодта, зæгъгæ, йæ нысаниуæг къаддæр нæу Рутены куыст «Логика»-йæн. Ацы куысты Къæбысты Рутен æвдисы растхъуыдыкæнынады закъон æмæ йæ формæтæ. Йæ куыстыты ма стыр бынат ахсынц ирон адæмы националон культурæ æмæ литературæ. Стыр нысаниуæг дæтты æмæ дунейы классикты æмрæнхъ æвæры Хетæгкаты Къостайы сфæлдыстад. Культурæйы фадыджы ма Рутен нæ адæмы раззагдæртыл нымадта, Гæбæраты Иуане, (Ялгъузидзе), Колыты Аксо æмæ æндæрты.

Раныхасгæнæджы хъуыдымæ гæсгæ Рутенæн йæ бон нæ уыд æмæ ахызтаид Нарты эпосы иувæрсты.

Раныхасгæнæджы дзырдтæй ма фæбæрæг уый дæр, æмæ Къæбысты Рутены сæйрагдæр мæт уыдысты йæ адæм, сæ куыст æмæ сæ цард. Цы 150 куысты бæрц ын бантыст ныффыссын, уыдоны фылдæр æмæ сæйрагдæр хайы дзырд цыд нæ адæмыл. Уыцы хъуыдытæ йын тынгдæр разындысты йæ гуырахстджын куыст «О судьбе осетинского языка, культуры и народа в свете исторического прошлого, настояшего и будушего». Ацы куыст, Рутен ныффыста йæ царды фæстаг азты.

Конференцийы ма раныхас кодта фолософи æмæ культурологийы хистæр ахуыргæнæг Хуыбиаты Соня. Уый банысан кодта, зæгъгæ, куыст куы агуырдта, уæд Рутен уыд институты ректор. Байхъуыста мæм æмæ мын ныффыссын кодта куырдиат. Цалдæр къуырийы фæстæ мæм фæдзырдта, йæ сахаттæй мын радта цалдæры æмæ райдыдтон кусын. Ру-тенæн йæ ахæм хорз ахасты тыххæй стыр аргъ кодтой, æрмæст цы коллективы куыста уый нæ, фæлæ ма, кæм райгуырд, уыцы комбæстæйы адæм дæр.

Кафедрæйы доцент Дзугаты Къоста йæ раныхасы банысан кодта, зæгъгæ, Къæбысты Рутенæн стыр кад æрмæст йæ философон куыстытæ, чингуытæ æмæ лекцитæ не скодтой, фæлæ ма йæ уæздан, иузæрдион æмæ стыр адæймагдзинад дæр. Йæ философон хъуыдытæ æмæ æнтыстытыл куы дзурон, уæд уыдон та схызтысты дунейы раззагдæр ахуыргæндты æнтыстыты æмвæзадмæ. Рутен йæ хъуыдытæ кæд фыста хуымæтæг, æнцонæмбарæн æвзагæй, уæддæр æвдисынц арф мидис. Мидисджын куыстытæ, æмæ философийы ахуырады уымæн дæр ис стыр нысаниуæг. Философон хъуыдытæ демæ ныхасгæнæгæн, æндæртæн æмбарын кæнын хуымæтæджы хъуыддаг нæу, фæлæ уый дæр Рутены къухы æфтыд æнцонæй.

Конференцийы ма раныхас кодтой философи æмæ культурологийы кафедрæйы доцент Котолиты Валентинæ, историон зонæдты доктор, професор Джиоты Евгения æмæ университеты ирон литературæйы историйы кафедрæйы сæргълæууæг, филологон зонæдты доктор, профессор Плиты Гацыр.

Конференцимæ æрбацæуджытæн бузныджы ныхæстæ загъта Рутены цардæмбал Гæззаты Заирæ.

Гæззаты Иван   

Comments are closed, but trackbacks and pingbacks are open.